ترجمهی: احمد شاملو
نقل از: کتاب جمعه [ویژهنامهٔ روز اول ماه مه]، ۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۹
گفته میشود تا امروز تنها ۲ترانه یا سرود وجود دارد که بیش از هر آهنگ و سرود دیگری در جهان خوانده و شنیده شده است.
اول آن بخش از سمفونی شماره ۹ بتهوون که سرودهایست از «شیللر» شاعر آلمانی به نام «انسانها» که بهصورت آواز جمعی یا کُر میخوانند؛
دوم سرود «انترناسیونال» که با «روز جهانی کارگر» در اولین روز ماه مه عجین شده است.
«سرود انترسیونال» در اصل به زبان فرانسه است و شاعرش «اوژن پوتیه» [Eugén Pottier]. او در خانوادهای فقیر تولد یافت و تمام عمر خود را در فقر گذراند. شغل نخست او بستهبندی بود و بعدها بهعنوان قالبریز امرار معاش میکرد.
در روزهای تشکیل کمون پاریس در سال ۱۸۷۱ میلادی «اوژن پوتیه» به عضویت کمون انتخاب شد، ولی بعد از یورش پلیس فرانسه در ۱۸مارس آن سال و سقوط کمون، «پوتیه» تبعید شد. او مجبور شد اول به انگستان و از آنجا به آمریکا برود.
او شعر مشهور «انترناسیونال» را در ژوئن ۱۸۷۱ میلادی و در فردای شکست خونین ماه مهِ آن سال سرود. در ماه ژوئن ۱۸۸۸، ۶ماه بعد از مرگ «اوژن پوتیه» سرایندۀ این شعر، «پییر دوژیته» [Pierre Degeyter] که او نیز کارگر بود، با دستگاه ارگ بسیار سادهای که در خانه داشت، ریتم و آهنگی بر این شعر گذاشت که «سرود انترناسیونال» نام گرفت.
یکی از ویژگیهای این آهنگ و سرود، آن است که برای اجرای آن نیازی به حضور نوازندگان و نواختن آلات و ادوات موسیقی نیست و همگان و ترجیحاً در شکل گروهی آن میتوانند این سرود را بخوانند.
ماه بعد از خلق آهنگ این سرود، در ژوئیه ۱۸۸۸ میلادی در یک گردهمایی از سوی روزنامهفروشان شهر «لیل» در فرانسه، نخسین اجرای کر «سرود انترناسیونال» به رهبری «پییر دوژیته» انجام شد و از آن پس، سرود پرولتاریا و کارگران همۀ کشورهای زمین شد.
«سرود انترناسیونال» بهتمامیِ زبانهای اروپایی و غیر اروپایی ترجمه شده است.
اینک ترجمه «احمد شاملو» که در شماره ۳۳ «کتاب جمعه» [ویژهنامه روز اول ماه مه]، بهتاریخ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۹ خورشیدی به چاپ رسیده است. برگردان «شاملو» از متن فرانسه این سروده انجام شده است:
برخیزید، دوزخیان زمین!
برخیزید، زنجیریان گرسنگی!
عقل از دهانهی آتشفشان خویش تندروار میغرد
اینک! فوران نهاییست این.
بساط گذشته بروبیم،
بهپا خیزید! خیل بردگان، بهپا خیزید!
جهان از بنیاد، دیگرگون میشود
هیچیم کنون، «همه» گردیم!
نبرد نهاییست این.
بههم گرد آییم
و فردا «بینالملل»
طریق بشری خواهد شد.
رهانندهی برتری در کار نیست،
نه آسمان، نه قیصر، نه خطیب.
خود به رهایی خویش برخیزیم، ای تولیدگران!
رستگاریِ مشترک را برپا داریم!
تا راهزن، آنچه را که ربوده رها کند،
تا روح از بند رهایی یابد،
خود به کورهی خویش بردمیم
و آهن را گرماگرم بکوبیم!
نبرد نهاییست این.
بههم گرد آییم
و فردا «بینالملل»
طریق بشری خواهد شد.
کارگران، برزگران!
فرقهی عظیم زحمتکشانیم ما
جهان جز از آن آدمیان نیست
مسکن بیمصرفان جای دیگری است.
تا کی از شیرهی جان ما بنوشند؟
اما، امروز و فردا،
چندان که غرابان و کرکسان نابود شوند
آفتاب، جاودانه خواهد درخشید.
نبرد نهاییست این.
بههم گرد آئیم
و فردا «بینالملل»
طریق بشری خواهد شد.
